GÜNEŞ PATLAMASI_21 Haziran 2015: GÜNEŞ’in DİLİ

Astronomi derslerimi takip edenler bilirler, Güneş’e ayrı birkaç hafta zaman ayırırım. Ayrıca bu sitede buna ayrı bir sekme (GÖKBİLİMİ / NASA / Güncel Güneş Safhaları) açtığımızı ve güncel olarak güneş safhalarını, güneşte gerçekleşen patlamaları buradan takip edebildiklerini site kullanıcılarımız bilmektedir. Bunların nedeni sadece içinde yaşamakta olduğumuz sistemin en büyük kütlesini tanımak değil aynı zamanda benzer yapıdaki milyarlarca yıldızın yaşam ve enerji döngüsünü anlayabilmektir.

CME304_June

21 Haziran 2015 günü son on yılın en büyük koronal kütle atımı – KKA (coronal mass ejection – CME) -M6.5 büyüklüğünde- gerçekleşti. Bu patlamanın sinyallerini 18-19 Haziranda kaydedilen aktiviteler vermekteydi. Dünyamıza olan yoğun etkisinin 23 ve 24 Haziranda devam edeceği bildirilmiştir.  Bu KKA sırasında oluşan Güneşteki halkanın içine onlarca Dünya’yı sığdırabiliyor olmamız büyüküğünü anlamak bakımından bir ölçüt olabilir.

Bundan önceki atımlarda olduğu gibi bu da Dünya’nın veya Güneş’in sonu değil. Bu anlamda endişe edecek bir durum olmadığını belirtmek gerekir. KKA Güneş’in enerji döngüsünün bir parçasıdır ve buradan yayılan enerjinin büyük bölümü aslında yine Güneş tarafından –kütle çekimi ile- absorbe edilir. Ancak uzay boşluğuna yayılan kısmı Güneş sistemindeki biz dahil diğer gezegenlere hızla ulaşır. Bu enerji Dünya’ya ulaşmadan önce Dünya’nın manyetik alanına ulaşır ve günlerce bu manyetik alanı sallar/titretir. Dünya’nın manyetik alanının içine güneş rüzgarı (solar wind) ile giren yüksek enerjili parçacıklar, yerkürenin manyetosferinde Auroralar oluşturur, jeomanyetik fırtınalara neden olur ve dolayısıyla manyetik alan çeşitliliği oluşturur. Haberleşme ve enerji nakil hatlarındaki olumsuz etkileri de büyük oranda bu etkiye bağlıdır. Bu etkinin, yer kabuğuna olan olumsuz etkisi ise halen araştırılmaktadır. Son patlamanın Aurorası uluslararası uzay istasyonundan Astronot Scott Kelly tarafından aşağıdaki resimdeki gibi kaydedilmiştir.

scott aurora

Bu yaşadığımız KKA’nın radyoaktif etkisi veya daha basit tabirle ışıma-ışık etkisi ise zararlı UV ışınlarının daha yoğun olarak Dünya’ya ulaşması ile olacaktır. Bu son KKA yaydığı insan sağlığı için zararlı UV ışınlarının dalga boyuna göre sınıflandırılırsa (304 Angström) gerçekten yüksek bir değere sahip olduğunu belirtmek gerekir. Bunlar Dünya atmosferine girdikten sonra ozon tabakası tarafından büyük bir kısmı engellenir ve bir kısmı ise yeryüzüne ulaşır. Yine de UV ışınlarının cilde ve dokulara zararları bilindiğine göre bu yaşadığımız gibi yoğun KKA’ların olduğu zamanlarda özellikle beş ila on gün Güneş ışınlarından vücudumuzu korumamız (kesinlikle 11.00-16.00 saatleri arasında tenimize doğrudan uzun süre Güneş’in temasından kaçınmamız) sağlımız açısından önemlidir. Bu bahsettiğim sadece deniz kenarında güneşlenenlere bir uyarı değil, Güneş altında saatlerce çalışmak zorunda olan insanların uzun kollu, vücutlarını kapatan ve güneş ışınlarını büyük oranda yansıtan açık renkli kıyafetlerle (tabi ki şapka veya şemsiye kullanmak ta buna dahil) çalışmaları için bir uyarıdır.

Güneş orta büyüklükte bir yıldızdır. 10 milyar yıl ömür biçilmektedir ve yaklaşık 5 milyar yıl yaşında olduğu düşünülürse bir o kadar daha ışın yaymaya devam edecektir. Işın yayabilmesi içinde kendi içinde patlamalar olacak, enerji döngüleri yaşayacaktır. Bu ve bunun gibi yaşayacağımız diğer KKA’ları da Güneş’in bu doğal aktivitelerinin bir sonucudur. Güneş aktif olduğunu bize bu dille anlatmaktadır/anlatacaktır. Son KKA’nın NASA tarafından kaydedilen görüntüleri videolarda izlenebilir.

Sevgiler.

Dr. Fikret KORUR

Video – 1

[youtube]https://www.youtube.com/watch?v=7ayrlyDQFto[/youtube]

Video – 2

CME304_June_best

 

 

Kaynaklar :

http://sdo.gsfc.nasa.gov/

http://sdoisgo.blogspot.com.tr/2015/06/a-flare-cme-storm.html