SÜRPRİZ ! EVREN TAHMİN EDİLENDEN HIZLI GENİŞLİYOR*

Evrenin, gök bilimcilerin bugüne kadar ki hesapladıklarından % 5 ila %9 daha hızlı büyüdüğü yeni bir çalışma ile ortaya çıkarıldı.

Bu çalışmanın takım lideri olan astrofizikçi Adam Riess (2011 Nobel fizik ödülü) evrendeki (eksik kütle olarak bilinen) herşeyin % 95’ini oluşturan, ışık yaymayan gizemli karanlık enerji, karanlık madde ve karanlık ışıma gibi parçaları da anlamak için önemli bir ipucu olabileceğini belirtmiştir.

hubble-constant-cepheids-supernova
Alıntı: NASA, ESA, and A. Riess (STScI/JHU)

Riess ve meslektaşları NASA’nın Hubble Uzay Teleskobu ile UGC 9391 gökadasındaki 2400 Sefeid yıldızını (kırmızı daireler) ve 300 Tip Ia (mavi çarpı) supernovasından elde ettikleri görüntüleri kullanmışlardır. Evrendeki uzaklıkların tespitinde, bu iki tip veri “kozmik mihenk taşları” olarak isimlendirilebilir. Özellikle sefeid yıldızlarının gerçek parlaklıkları ile orantılı ışıma yapmaları ve Tip Ia süpernovalarının çok parlak ve hepsinin öz parlaklıklarının aynı değerde olması, uzaklık ölçümlerinde kullanılmasının temel nedenleridir.

Aslında 1998’de Chicago üniversitesinde yapılan toplantıda; incelenen bir süpernovanın patladığı ve ışınımının bize gelmeye başladığı döneme göre (6 milyar yıl) evrenin daha hızlı bir genişleme sürecine girdiği sonucu ortaya atılmıştı **.  Riess ve ekibi bu genişlemedeki ivmelenme artışının oranının tespiti için farklı gökadalardan 300 süpernova patlamasını incelemişlerdir. Dünya’dan uzağa hareket eden bu gök adalardan gelen ışınımın uzayda dağılımına bakarak bu rakamları karşılaştırmışlardır. Hubble sabiti olarak bilinen ve ilk olarak 1929’da Edwin Hubble tarafından belirlenmiş (558 km/saniye/Mega Parsek) değer bu yeni veriler ışığında revize edilmiştir.  Hubble sabiti için eşi görülmemiş bir şekilde 73,2 km/saniye/mega parsek değerine ulaşmışlardır. Bu değer gök cisimleri arasındaki mesafelerin 9,8 milyar yıllık dönem için iki katına yakın artması gibi bir sonuç ortaya çıkarmıştır. Böylece 13,8 milyar yıl önce oluştuğu düşünülen Big Bang’ten yayılan kozmik mikrodalga arka plan ışımasının günümüzde, önceki tahmine göre %5-9 daha hızlı olduğu belirlenmiştir.

 

Böylece, evrenin hızla genişlemesi madde yoğunluğunu ve çekim kuvvetini azaltmakta ancak karanlık enerjinin yoğunluğu değişmediği için kuvvet azalmamakta ve zamanla genişlemenin ivmelenmesine neden olarak gösterilmektedir. Big Bang’ten kısa bir süre sonra varlığı ispatlanamayan süper hızlı atom-altı parçacıkların  “karanlık ışıma” olarak bilinen enerjileri de bugüne kadar dikkate alınmamış bir etki oluşturduğu düşünülmelidir.Bilim, bir soruyu çözerken yeni sorulara kapı açan yüzünü burada da göstermektedir.

(Not: 1 mega parsek = 3,26 milyon ışık yılı)

hubble-constant-cepheids-supernovae
Alıntı: NASA, ESA, A. Feild (STScI), and A. Riess (STScI/JHU)

 

Dr. Fikret KORUR

 

Kaynaklar:

* http://www.livescience.com/54975-universe-expanding-faster-than-thought-hubble.html

** Hotinli, M. (2010). 50 soruda Büyük Patlama Kuramı, Bilim ve Gelecek Kitaplığı, İstanbul.